KONIEC I POCZĄTEK. Doświadczenia roku 1945 na kresach Wschodnich i na Śląsku.

W roku 2025 obchodzona jest 80. rocznica Tragedii Górnośląskiej i właśnie pamięć o wydarzeniach pierwszych dni, tygodni i miesięcy roku 1945 stała się przesłanką dla przygotowania publikacji „Koniec i początek”, jednak w znacznie szerszym rozumieniu – doświadczeń świadków wydarzeń roku 1945 nie tylko na Śląsku, ale także i na Kresach Wschodnich II RP. W 2025 roku mija bowiem również 80 lat od zakończenia II wojny światowej i zatwierdzenia decyzji podjętych podczas konferencji pokojowych w Jałcie i Poczdamie o przesunięciu granic państwa polskiego, a tym samym pozostawieniu poza organizmem państwowym ziem określanych mianem Kresów Wschodnich II RP – „ziem utraconych” i niejako przysposobienia Śląska – „ziem odzyskanych”. Z całą pewnością trudno wskazać i wymienić wszystkie istotne wydarzenia, które na tych dwóch zgoła różnych historycznie i geopolitycznie krańcach – w małych ojczyznach – miały miejsce na przełomie 1944 i 1945 roku, dalej w kluczowym z punktu widzenia niniejszej publikacji roku 1945 i jako pokłosie tychże we wczesnym okresie powojnia. To, co splata ludzkie losy, to czas wspólnych trudnych doświadczeń okresu wojny, szczególnie jej ostatnich miesięcy, ale przede wszystkim początku świata bez wojny, jeszcze przed zakończeniem działań zbrojnych i w pierwszych miesiącach po ich ustaniu.

W sposób oczywisty 80-rocznica zakończenia II wojny światowej przynosi różnorodne inspiracje do przypominania i upamiętniania minionych wydarzeń. Coraz częściej przy tym poszukuje się tropów „nieoczywistych”, rzadziej eksplorując działania militarne, w to miejsce szukając now(sz)ych przestrzeni badawczych. Taki charakter ma przedłożony do recenzji tom (…). Różny jest stopień szczegółowości tekstów, różna także „ostrość pióra” Autorek i Autorów i wybór tematów badawczych. (…) Tym co je łączy jest fakt, że wszystkie przypominają o osobach, zdarzeniach i procesach, dla których i których rok 1945 był „końcem”, „początkiem”, a czasem „środkiem”. (…) Sięgając do bardzo różnorodnych źródeł historycznych Autorzy pomagają nam – czytelnikom  – wyobrazić sobie tamte realia, a w wielu wypadkach odnotować z radością, że opisywane historie pozostają coraz odleglejszą przeszłością, ale jednocześnie zauważyć z niepokojem, że „historia lubi się powtarzać”, a „pokój nie jest dany raz na zawsze”.

Z recenzji prof. dr. hab. Macieja Fica

Przygotowywana publikacja wpisuje się w trwający od wielu już lat dyskurs na temat wydarzeń związanych ze zmianą polskich granic po II wojnie światowej. (…0 Książkę przeczytałem z dużym zainteresowaniem i uważam, że ma wiele walorów poznawczych. Ukazano w niej zarówno problematykę historii Śląska jak i Kresów Wschodnich z wielu różnych perspektyw. Podjęte wątki często się ze sobą splatają, co jeszcze bardziej podnosi wartość tomu i jego poszczególnych rozdziałów.

Z recenzji dr. hab. prof. UK Jarosława Durki